Cengiz Han
09-08-2007, 10:33
KADR SÛRESİ-97
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّآ أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ (1) وَمَآ أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ (2)
لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ (3)
تَنَزَّلُ الْمَلَئِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ (4)
سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ (5)
Meâl
Rahmân ve Rahîm Allah’ın Adıyla
1. Biz Kur’an’ı indirdik Kadir gecesi.
2. Bilir misin nedir Kadir gecesi?
3. Bin aydan daha hayırlıdır Kadir gecesi!
4. O gece Rablerinin izniyle Ruh ve melekler, her türlü iş için iner de iner.
5. Artık o gece bir esenliktir gider... Tâ tan ağarana kadar.
Kadr Sûresi, İnnâ Enzelnâhü Sûresi diye de isimlendirilir. Adını ilk ayette geçen Kadr, yani “Kadir gecesi” kelimesinden al*mıştır. Mekke’de nazil olmuş olup 5 ayettir. Bu sûrede yüce Allah, Kur’an’ı Kadir gecesinde indirdiğini bildiriyor. “Kadir gecesinin ne olduğunu sana ne bildirdi? Sen onun ne kadar değerli, büyük bir gece olduğunu nereden bileceksin?” sorusuyla bu gecenin önemini vurguluyor. Sonra Kadir gecesinin faziletini üç madde ile açıklıyor: Onun bin aydan hayırlı bir gece oldu*ğunu, meleklerin ve Rûhun, o gece Allah’ın izniyle, Allah’ın takdir ettiği her iş için indiklerini ve tan yeri ağarıncaya dek o gecenin her bakımdan selâm gecesi olduğunu bildiriyor.
Tefsir
إِنَّآ أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ
1. Biz Kur’an’ı indirdik Kadir gecesi.
Biz bu mucize Kur’an’ı, kadri ve şerefi yüce bir gecede in*dirdik. Tefsirciler derler ki: Kur’an’ın bu gece indirilmesinden maksat, Levh-i Mahfûz’dan dünya semasına indirilmesidir. Daha sonra Cebrâil (as) onu yirmi üç senede yeryüzüne indirmiştir. Nitekim İbn Abbâs şöyle der: “Yüce Allah Kur’an’ı toptan Levh-i Mahfûz’dan, dünya semasındaki “Beytu’l-İzze”ye indirdi. Sonra olayların vukûuna göre yirmiüç senede Resûlullah (sav)’a parça parça indi.”[1][29]
Kur’an’ın, Kadir gecesinde indirilmesi, aynı zamanda o gece indirilmeye başlaması anlamını da taşır. Çünkü ilk vahiy, Kadir gecesinde başlamıştır veya Kur’an’ın inmeğe başladığı gece, Kadir gecesidir.
İlahî kudret her kuvvetin üstünde, her kemâli içine almış ol*duğuna uyarmak için “azamet nûnuyla إِنَّا أَنزَلْنَاهُ “Biz indirdik onu.” buyurulması indirenin büyüklüğünü ifade ederken, indiri*lenin şanını yüceltmeyi de ifade eder.
İndirilenin ismi açıklanmayarak ‘onu indirdik’ “ هُ ” (hu) zamiriyle işaret olunması da onun açıklanmasına lüzum olma*yacak şekilde zihinlerde bilinmiş olduğuna işaret olması itibarıyla şânının yüksekliğine ikinci bir uyarıdır.
Bazı tefsir âlimleri, Kadir gecesi demek, takdir gecesi demek olduğunu söylemişlerdir.
Bazılarına göre ise; Kadir, bizim de kadir ve haysiyet tabir ettiğimiz üzere şeref ve azamet mânâsına olmasıdır ki, azamet ve şeref gecesi demek olur.
Diğer bazılarına göre ise; Tazyik (sıkıştırma, daraltma) mâ*nâsına olmasıdır ki, tazyik gecesi demek olur. Zira o gece inen meleklere yer dar gelir denilmiştir. Nitekim Kur’an’ın inişi de meleğin şiddetli baskını ile başlamıştı. Şu halde Kadir gecesinde bu üçü de var demektir. Bu Sûrede ليلة القدر “Kadir gecesi”nin üç defa tekrar edilmiş olması da buna bir işarettir.
وَمَآ أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ
2. Bilir misin nedir Kadir gecesi?
Veya; ne bildirdi sana, nedir Kadir gecesi?. Yahud; “bildin mi nedir Kadir gecesi?”; yani o Kadir gecesi öyle bir gecedir ki, sırf senin kendi dirayetine kalsaydı onun mahiyetini, kadrinin dere*cesini bilemezdin. Fakat o ineni biz indirdiğimiz gibi, bunu da aşağıda olduğu gibi biz bildirdik. Soru şeklinde ifade edilmesi; Kadir gecesinin şanının yücelik ve büyüklüğünü ifade eder.
لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ
3. Bin aydan daha hayırlıdır Kadir gecesi!
O gece amel, ibadet ve mücâhede ile elde edilecek olan hayır ve sevap, içinde Kadir gecesinin olmadığı bin ay amel ile kazanılacak olan hayır ve sevaptan daha çok, daha fazladır.
Sebeb-i Nüzûl
a. Hz. Peygamber (sav) İsrailoğulları’ndan bir erin Allah yolunda bin ay silah giyinmiş olduğunu anlatmıştı. Müslümanlar buna şaştılar ve amelleri kendilerine pek küçük göründü. Allah Teâlâ da bu sûreyi indirdi[2][30].
b Resûlullah’a ümmetlerin ömürleri gösterilmişti. Resûlullah kendi ümmet fertlerinin ömürlerini kısa sayarak başkalarının uzun ömürde yaptıkları amellere yetişememelerinden endişe etmişti. Allah teâlâ da O’na Kadir gecesini verdi ve onu diğer ümmetlerin bin ayından daha hayırlı kıldı[3][31].
Bu âyet, Kadir gecesinin hayırlılığının sayısız olduğunu açık*lamakla, Peygamber ve ümmetine özel bir müjdedir. Kadir gece*sinin İslâm’daki önemi, dünyanın en büyük inkılâbını yapan, cihanı saran cehalet karanlıklarını giderip dünyâyı aydınlatan Kur’an’ın o gece inmeğe başlamasındandır. Bazı müfessirler, Kadir gecesinin, içinde Kadir gecesi olmayan bin aydan hayırlı olduğunu söylemişlerdir. Bin ay, takriben seksen dört yıl eder. İşte bu gece yapılan ibâdet, âdeta içinde Kadir gecesi olmayan seksen dört yıl ibâdet etmek kadar sevaptır.
تَنَزَّلُ الْمَلَئِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ
4. O gece Rablerinin izniyle Ruh ve melekler, her türlü iş için iner de iner[4][32].
Ruh içlerinde olduğu halde melekler iner demektir. Tefsircilerin çoğunluğunun görüşüne göre Ruh’tan maksat Cebrâîl’dir. Bazıları da, Ruh büyük bir melektir ki, gökleri ve yeri yutsa ona bir lokma olur, demişlerdir.
بِإِذْنِ رَبِّهِمْ “Rablerinin izniyle”: Meleklerin inişi zaten Allah’ın emriyle olduğu bilinirken bunu açıklamanın faydası; bu işin özellikle önem ve büyüklüğüne tembihtir.
مِنْ كُلِّ أَمْرٍ “Her emirden.” Yani o gece yerine getirilmesi takdir edilmiş olan her emir için demektir. Her emrin, hayır ve şerre de şâmil olması ihtimaline karşı, “Kadr”e mazhar olacaklar hakkında şer ihtimalini defetmek için buyuruluyor ki,
سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ
5. Artık o gece bir esenliktir gider... Tâ tan ağarana kadar.
“Selâm.” Yani sırf selâmettir. Yahut Allah tarafından bir se*lâmdır. Melekler, müminlere selâm verir dururlar. Çünkü melek*ler, gecenin başından itibaren tâ tan yeri ağarıncaya dek grup grup inerler. Her inen grup selâm verdiği için tan yeri ağarıncaya dek o gece selâm verme sürer. Yâhut âyette ‘selâm’ selâmet anlamındadır. O gece zararlı şeyler inmez, hep kulların yararına olan şeyler iner. O gece esenlik gecesidir. Melekler o gece, bir kö*tülük ve azâp indirmezler, çünkü o gece, korkulu işlerden selâmet ve güven gecesidir.
حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ “O gece ta fecrin doğuşuna veya doğuş zamanına kadar, daha Türkçesi tanyeri ağarıncaya, sabah olun*caya kadar.”
İçinde Kur’an’ın inmeye başlamasıyla insanlığı zulmetten nûra, sapıklıktan hidâyete, düşmanlıktan kardeşliğe götüren en büyük dünyâ inkılâbının vukû bulduğunu düşünerek, bu müba*rek geceyi huzûr ve huşû ile Kur’an okuyarak, nafile ve kaza namazı kılarak, duâ ederek geçirme tavsiye edilmiştir. Peygamber Efendimiz (sav): “Kim inanarak ve Hak rızâsı için Kadir gecesinde kalkar(namaz kılar, ibâdet eder)sa, onun geçmiş günahları affe*dilir.” buyurmuştur[5][33]. Kur’an’ın bu gecede inmesiyle bu kadar değer kazanan bir geceyi değerlendirip, Kur’an’dan habersiz yaşama, bu gecenin önemini anlamama demektir. Madem ki, bu geceyi bin yıldan hayırlı yapan şey Kur’an’ın bu gecede inme*sidir, öyleyse mü’mine düşen şey; önce Kur’an’ı okumasını öğ*renmek, daha sonra manasını ve tefsirini öğrenmek ve öğren*diklerini de yaşamaktır. Daha sonra da bu hakikatları başkalarına anlatıp onların da kurtulmalarını sağlamaktır. Yoksa sadece kadir gecesini değerlendirip Kur’an’dan gaflet etmek doğru değildir.
Hz. Âişe’nin şöyle dediği rivayet edilir: Demiştir ki: “Ey Allah’ın Resûlü, Kadir gecesine rastlarsam ne diyeyim?” dedim. Buyurdu ki: اَللَّهُمَّ إنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي “Allah’ım sen affedicisin, affı seversin, beni affet! de.”[6][34]
Bu gecenin hangi gece olduğu çok ihtilaflı bir konudur ve yaklaşık 40 görüş nakledilmiştir. Kadir gecesi, bütün sene içinde gizli olup, en çok Ramazan’da ve en çok son on gecenin tek geceleri ve en çok yirmi yedinci veya sonuncu gece olması ihtimali en galip bulunan mübarek bir gece olarak her sene tekrar eder.
İslâm âlimlerinin büyük çoğunluğu Ramazan Ayı’nın 27. ci gecesini Kadir Gecesi olarak kabul etmişlerdir. Galiba, Kadir Gecesinin faziletlerinden feyiz alınabilmesi, insanların bir gecelik ibadetle yetinmeyip, daha fazla gecede ibadet etmeleri için Allah Resûlu, Kadir Gecesinin hangi gece olduğunu bildirmemiştir.
--------------------------------------------------------------------------------
[1][29].Muhtasar-ı İbn Kesir, 3/659; Kurtubi, 19/130.
[2][30].Beyhakî, es-Sünenü’l-Kübra, 4/306.
[3][31].Muvattâ, İtikâf 15.
[4][32]. تَنَزَّلُ “iner”, fiil-i muzarî, aslı تتَنَزَّلُ ‘dür. Yani iner de iner, peyderpey iner demektir.
[5][33].Buhari, Leyletü’l-Kadr 1.
[6][34].Tirmizi, Daavât 84; İbn Mâce, Dua 5; Ahmet İbn Hanbel, I/419, 438, 6/171, 182, 183, 258.
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّآ أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ (1) وَمَآ أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ (2)
لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ (3)
تَنَزَّلُ الْمَلَئِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ (4)
سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ (5)
Meâl
Rahmân ve Rahîm Allah’ın Adıyla
1. Biz Kur’an’ı indirdik Kadir gecesi.
2. Bilir misin nedir Kadir gecesi?
3. Bin aydan daha hayırlıdır Kadir gecesi!
4. O gece Rablerinin izniyle Ruh ve melekler, her türlü iş için iner de iner.
5. Artık o gece bir esenliktir gider... Tâ tan ağarana kadar.
Kadr Sûresi, İnnâ Enzelnâhü Sûresi diye de isimlendirilir. Adını ilk ayette geçen Kadr, yani “Kadir gecesi” kelimesinden al*mıştır. Mekke’de nazil olmuş olup 5 ayettir. Bu sûrede yüce Allah, Kur’an’ı Kadir gecesinde indirdiğini bildiriyor. “Kadir gecesinin ne olduğunu sana ne bildirdi? Sen onun ne kadar değerli, büyük bir gece olduğunu nereden bileceksin?” sorusuyla bu gecenin önemini vurguluyor. Sonra Kadir gecesinin faziletini üç madde ile açıklıyor: Onun bin aydan hayırlı bir gece oldu*ğunu, meleklerin ve Rûhun, o gece Allah’ın izniyle, Allah’ın takdir ettiği her iş için indiklerini ve tan yeri ağarıncaya dek o gecenin her bakımdan selâm gecesi olduğunu bildiriyor.
Tefsir
إِنَّآ أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ
1. Biz Kur’an’ı indirdik Kadir gecesi.
Biz bu mucize Kur’an’ı, kadri ve şerefi yüce bir gecede in*dirdik. Tefsirciler derler ki: Kur’an’ın bu gece indirilmesinden maksat, Levh-i Mahfûz’dan dünya semasına indirilmesidir. Daha sonra Cebrâil (as) onu yirmi üç senede yeryüzüne indirmiştir. Nitekim İbn Abbâs şöyle der: “Yüce Allah Kur’an’ı toptan Levh-i Mahfûz’dan, dünya semasındaki “Beytu’l-İzze”ye indirdi. Sonra olayların vukûuna göre yirmiüç senede Resûlullah (sav)’a parça parça indi.”[1][29]
Kur’an’ın, Kadir gecesinde indirilmesi, aynı zamanda o gece indirilmeye başlaması anlamını da taşır. Çünkü ilk vahiy, Kadir gecesinde başlamıştır veya Kur’an’ın inmeğe başladığı gece, Kadir gecesidir.
İlahî kudret her kuvvetin üstünde, her kemâli içine almış ol*duğuna uyarmak için “azamet nûnuyla إِنَّا أَنزَلْنَاهُ “Biz indirdik onu.” buyurulması indirenin büyüklüğünü ifade ederken, indiri*lenin şanını yüceltmeyi de ifade eder.
İndirilenin ismi açıklanmayarak ‘onu indirdik’ “ هُ ” (hu) zamiriyle işaret olunması da onun açıklanmasına lüzum olma*yacak şekilde zihinlerde bilinmiş olduğuna işaret olması itibarıyla şânının yüksekliğine ikinci bir uyarıdır.
Bazı tefsir âlimleri, Kadir gecesi demek, takdir gecesi demek olduğunu söylemişlerdir.
Bazılarına göre ise; Kadir, bizim de kadir ve haysiyet tabir ettiğimiz üzere şeref ve azamet mânâsına olmasıdır ki, azamet ve şeref gecesi demek olur.
Diğer bazılarına göre ise; Tazyik (sıkıştırma, daraltma) mâ*nâsına olmasıdır ki, tazyik gecesi demek olur. Zira o gece inen meleklere yer dar gelir denilmiştir. Nitekim Kur’an’ın inişi de meleğin şiddetli baskını ile başlamıştı. Şu halde Kadir gecesinde bu üçü de var demektir. Bu Sûrede ليلة القدر “Kadir gecesi”nin üç defa tekrar edilmiş olması da buna bir işarettir.
وَمَآ أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ
2. Bilir misin nedir Kadir gecesi?
Veya; ne bildirdi sana, nedir Kadir gecesi?. Yahud; “bildin mi nedir Kadir gecesi?”; yani o Kadir gecesi öyle bir gecedir ki, sırf senin kendi dirayetine kalsaydı onun mahiyetini, kadrinin dere*cesini bilemezdin. Fakat o ineni biz indirdiğimiz gibi, bunu da aşağıda olduğu gibi biz bildirdik. Soru şeklinde ifade edilmesi; Kadir gecesinin şanının yücelik ve büyüklüğünü ifade eder.
لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ
3. Bin aydan daha hayırlıdır Kadir gecesi!
O gece amel, ibadet ve mücâhede ile elde edilecek olan hayır ve sevap, içinde Kadir gecesinin olmadığı bin ay amel ile kazanılacak olan hayır ve sevaptan daha çok, daha fazladır.
Sebeb-i Nüzûl
a. Hz. Peygamber (sav) İsrailoğulları’ndan bir erin Allah yolunda bin ay silah giyinmiş olduğunu anlatmıştı. Müslümanlar buna şaştılar ve amelleri kendilerine pek küçük göründü. Allah Teâlâ da bu sûreyi indirdi[2][30].
b Resûlullah’a ümmetlerin ömürleri gösterilmişti. Resûlullah kendi ümmet fertlerinin ömürlerini kısa sayarak başkalarının uzun ömürde yaptıkları amellere yetişememelerinden endişe etmişti. Allah teâlâ da O’na Kadir gecesini verdi ve onu diğer ümmetlerin bin ayından daha hayırlı kıldı[3][31].
Bu âyet, Kadir gecesinin hayırlılığının sayısız olduğunu açık*lamakla, Peygamber ve ümmetine özel bir müjdedir. Kadir gece*sinin İslâm’daki önemi, dünyanın en büyük inkılâbını yapan, cihanı saran cehalet karanlıklarını giderip dünyâyı aydınlatan Kur’an’ın o gece inmeğe başlamasındandır. Bazı müfessirler, Kadir gecesinin, içinde Kadir gecesi olmayan bin aydan hayırlı olduğunu söylemişlerdir. Bin ay, takriben seksen dört yıl eder. İşte bu gece yapılan ibâdet, âdeta içinde Kadir gecesi olmayan seksen dört yıl ibâdet etmek kadar sevaptır.
تَنَزَّلُ الْمَلَئِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ
4. O gece Rablerinin izniyle Ruh ve melekler, her türlü iş için iner de iner[4][32].
Ruh içlerinde olduğu halde melekler iner demektir. Tefsircilerin çoğunluğunun görüşüne göre Ruh’tan maksat Cebrâîl’dir. Bazıları da, Ruh büyük bir melektir ki, gökleri ve yeri yutsa ona bir lokma olur, demişlerdir.
بِإِذْنِ رَبِّهِمْ “Rablerinin izniyle”: Meleklerin inişi zaten Allah’ın emriyle olduğu bilinirken bunu açıklamanın faydası; bu işin özellikle önem ve büyüklüğüne tembihtir.
مِنْ كُلِّ أَمْرٍ “Her emirden.” Yani o gece yerine getirilmesi takdir edilmiş olan her emir için demektir. Her emrin, hayır ve şerre de şâmil olması ihtimaline karşı, “Kadr”e mazhar olacaklar hakkında şer ihtimalini defetmek için buyuruluyor ki,
سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ
5. Artık o gece bir esenliktir gider... Tâ tan ağarana kadar.
“Selâm.” Yani sırf selâmettir. Yahut Allah tarafından bir se*lâmdır. Melekler, müminlere selâm verir dururlar. Çünkü melek*ler, gecenin başından itibaren tâ tan yeri ağarıncaya dek grup grup inerler. Her inen grup selâm verdiği için tan yeri ağarıncaya dek o gece selâm verme sürer. Yâhut âyette ‘selâm’ selâmet anlamındadır. O gece zararlı şeyler inmez, hep kulların yararına olan şeyler iner. O gece esenlik gecesidir. Melekler o gece, bir kö*tülük ve azâp indirmezler, çünkü o gece, korkulu işlerden selâmet ve güven gecesidir.
حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ “O gece ta fecrin doğuşuna veya doğuş zamanına kadar, daha Türkçesi tanyeri ağarıncaya, sabah olun*caya kadar.”
İçinde Kur’an’ın inmeye başlamasıyla insanlığı zulmetten nûra, sapıklıktan hidâyete, düşmanlıktan kardeşliğe götüren en büyük dünyâ inkılâbının vukû bulduğunu düşünerek, bu müba*rek geceyi huzûr ve huşû ile Kur’an okuyarak, nafile ve kaza namazı kılarak, duâ ederek geçirme tavsiye edilmiştir. Peygamber Efendimiz (sav): “Kim inanarak ve Hak rızâsı için Kadir gecesinde kalkar(namaz kılar, ibâdet eder)sa, onun geçmiş günahları affe*dilir.” buyurmuştur[5][33]. Kur’an’ın bu gecede inmesiyle bu kadar değer kazanan bir geceyi değerlendirip, Kur’an’dan habersiz yaşama, bu gecenin önemini anlamama demektir. Madem ki, bu geceyi bin yıldan hayırlı yapan şey Kur’an’ın bu gecede inme*sidir, öyleyse mü’mine düşen şey; önce Kur’an’ı okumasını öğ*renmek, daha sonra manasını ve tefsirini öğrenmek ve öğren*diklerini de yaşamaktır. Daha sonra da bu hakikatları başkalarına anlatıp onların da kurtulmalarını sağlamaktır. Yoksa sadece kadir gecesini değerlendirip Kur’an’dan gaflet etmek doğru değildir.
Hz. Âişe’nin şöyle dediği rivayet edilir: Demiştir ki: “Ey Allah’ın Resûlü, Kadir gecesine rastlarsam ne diyeyim?” dedim. Buyurdu ki: اَللَّهُمَّ إنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي “Allah’ım sen affedicisin, affı seversin, beni affet! de.”[6][34]
Bu gecenin hangi gece olduğu çok ihtilaflı bir konudur ve yaklaşık 40 görüş nakledilmiştir. Kadir gecesi, bütün sene içinde gizli olup, en çok Ramazan’da ve en çok son on gecenin tek geceleri ve en çok yirmi yedinci veya sonuncu gece olması ihtimali en galip bulunan mübarek bir gece olarak her sene tekrar eder.
İslâm âlimlerinin büyük çoğunluğu Ramazan Ayı’nın 27. ci gecesini Kadir Gecesi olarak kabul etmişlerdir. Galiba, Kadir Gecesinin faziletlerinden feyiz alınabilmesi, insanların bir gecelik ibadetle yetinmeyip, daha fazla gecede ibadet etmeleri için Allah Resûlu, Kadir Gecesinin hangi gece olduğunu bildirmemiştir.
--------------------------------------------------------------------------------
[1][29].Muhtasar-ı İbn Kesir, 3/659; Kurtubi, 19/130.
[2][30].Beyhakî, es-Sünenü’l-Kübra, 4/306.
[3][31].Muvattâ, İtikâf 15.
[4][32]. تَنَزَّلُ “iner”, fiil-i muzarî, aslı تتَنَزَّلُ ‘dür. Yani iner de iner, peyderpey iner demektir.
[5][33].Buhari, Leyletü’l-Kadr 1.
[6][34].Tirmizi, Daavât 84; İbn Mâce, Dua 5; Ahmet İbn Hanbel, I/419, 438, 6/171, 182, 183, 258.