Tahlil: “1994’müş” üzere çek!

Semavi

New member
Son iki Para Heyeti toplantısı sonucunda evvel 100, akabinde 200 baz puan faiz indirildi. Çoktan dolara yatırım yapan “faiz lobisi” bunu ağlayarak günlüklerine yazıyorlardır muhtemelen. (!) Lakin düşürülen faiz “mevduat” faizi. Yani vatandaşın birikim yapmak için açtıkları hesaplardaki faizler düşüyor. Hazinenin borçlanma faizi, faiz sonucu alınan 21 Ekim’dilk evvel merkez bankasının faizlerinin 2 puan altındaydı, %17. Fakat artık 4 puan üzerinde, %20. Hazinenin üstünden yük kalksın diye indirilen faiz hazineye daha fazla yük getiriyor. O da yetmiyor dolar yükseliyor, ötürüsıyla enflasyon artıyor. (niçin diye sormayın J)

Yapılan son cumhurbaşkanlığı seçiminden beri dolar %106 arttı. Sistem değişikliği öncesi “verin yetkiyi görün etkiyi” propagandası yapan siyasal iktidar, her geçen gün krizin eşiğine gelmemizi engelleyemedi. 21 Ekim’de faiz düşürüldükten daha sonra dolar anında %2,15 arttı. Yalnızca bu artış enflasyonu %0,6 arttırıyor.

Bu zamanda kimsenin kimseye inancı kalmadı

Tüketici inanç endeksi son 12 yılın en düşük düzeyine geldi. 2009’dan beri bu biçimdesi görülmedi. esasen 2006’dan beri itimat daima eksideydi. 200 üzerinden puanlama yapılan itimat endeksinde 100’ün üzeri olumlu inancı temsil ediyor. Örneğin itimat 80’den 90’a çıktığında itimat artmış olmuyor. Güvensizlik azalıyor.




Çin’den ucuz işgücü


Mayısta yazdığım bir yazıda “Türkiye ucuz işgücü ile Avrupa’nın Çin’i mi olmaya çalışıyor?” sorusu üzerinde durmuştum. O gün minimum fiyat yaklaşık 339 dolarken, Şangay’da 396 dolardı. Bugün ise 300 doların altına düştük. 25 Ekim’deki kurlara nazaran; Artık Avrupa’daki en ucuz işgücü ve nüfusa oranla en çok taban fiyatla çalışan sayısı Türkiye’ye ilişkin. bundan evvelki İktisat Bakanı Berat Albayrak’ın gündeme taşıdığı “rekabetçi kur” ile ihracat artacak, cari açığımız düşecek söylemi de karşılık bulmuyor.

11 sene hazine müsteşarlığı yapan İbrahim Çanakçı daha evvel yüksek kur, yüksek ihracat yanılgısını anlatmıştı:

“Türk lirasını itibarsızlaştırırsak ihracatımızı patlar, büyüme ivmesi yakalarız yanılgısına kapılıyorlar. Zira kur arttığında girdi maliyetlerimiz de artıyor, rekabet gücü kazanamıyorsunuz. Bizim ihracatçımız için kıymetli şey öngörülebilirlik ve istikrardır”..


2003-2015 ortası kur %3.3 arttı. Birebir devirde ihracat ise %15. 2018-2021 içinde ise kur %21 artarken ihracat yalnızca %4,6 arttı. ötürüsıyla kıymetsiz para ünitesi yüksek ihracat demek değil.

Yukarıda Hakan Kara Hoca’nın derlediği grafikte Türkiye İhracatının Dünya ihracatı hissesini gorebilirsiniz. 2005’ten bugüne bu eğilim genel olarak birebir düzeyde.

En büyük ihracatçılarımızdan Avrupa Birliği’nin Türkiye ihracatındaki hissesi 2018’den beri düşüyor. AB, yanı başında Türkiye varken niçin hala Çin’e gidiyor. Aşağıdaki grafikte görülüyor.


Montumun cebinde yok kuruş

AK Partili Vedat Demiröz ‘Ekonomimiz epeyce mu kötü? Allah aşkına, Türkiye’de son 20 senede her meskene bakın ya bir araba ya da 2 arabamız var. Her konutta 2-3 telefon var” çıkışını yaptı.

Bakalım gerçek mu?

Çok yoksulluk: Dünya Bankası tarifine bakılırsa günlük 1.9 dolar altı alanlar çok fakir sayılıyor. Türkiye 2020’de uzun mühlet 0 olarak tuttuğu bu sayı %0,4 oldu.

Mutlak yoksulluk: Kişi başı günlük 5.5 dolar altı kazananlar çok fakir sayılıyor. Son iki yılda 3,2 milyon kişi bu sınıfa dahil oldu ve toplam sayı 10 milyonu geçti. 2012’den beri en düşük düzeydeyiz. Aşağıdaki grafik gösteriyor.


Daima dış mihraklardan örnek vermeyelim. TÜİK’in 9 girdi ile sunduğu maddi mahrumluk oranı (çamaşır makinesi, renkli TV, telefon, araba, beklenmedik harcamalar, meskenden uzakta bir hafta tatil, konut ödemesi, iki günde bir et, tavuk yahut balık içeren yemek ve ısınma muhtaçlıkları.) da artıyor. Bugünkü kıymeti %27,4.

Her 4 şahıstan biri (hatta biraz daha fazlası) üstte sıraladığım kalemleri hayatına sokamıyor.

Tarih tekerrürden ibaret mi?

Bugünü tahlil etmek için geçmişi anlamalı derler. Dilerseniz geçmişe birlikte ışık tutalım.

1994 yılında Başbakan Tansu Çiller’in iç borcu dışardan borçlanarak kapatma ve faizi düşük tutma ısrarı kuru 4 ay ortasında %100 arttırdı. Denetimi kaybeden iktisat idaresi daha sonrasında faizlerin %400’e çıkmasını da engelleyemedi. Cari açık rekor kırdı.

Kara Çarşamba olarak isimlendirilen bu krizin sonunda %13,6 devalüasyon yapıldı. İşin enteresan kısmı o günün sabahında merkez bankası piyasaya 185 milyon dolar döviz saldı. Hükümet bile bile mahallî paranın bedelini düşürürken merkez bankası doları düşürmeye çalıştı. Bu uyum eksikliği MB Liderinin istifasını getirdi. Günümüzde olduğu üzere tartışmalar alevlendi. Bu istifanın perde gerisinde devrin Meclis Lideri Cindoruk’un hissesi olduğu konuşuldu.

Kronik yüksek enflasyon

1994 yılında kronik yüksek enflasyon vardı. Yani fiyatlar haftalık hatta günlük olarak değişiyordu. Günümüzde de bu örnekler mevcut. Akaryakıt 2 günde 2 kez zamlandı.

Kara Çarşamba daha sonrası Döviz kurunu 32.Gün bu türlü gösterdi:


5 Nisan kararları daha sonrası 38 bin sonuna gelen dolar kuru tedirginlik yaratıyordu. Hükümet daha ucuza borçlanmak için faizleri düşürmek istedi. Tıpkı günümüzde olduğu üzere parası olanlar inanç sorunu yaşadığı için hükümete borç vermiyordu. İhaleler iptal oldu, ülke krize sürüklendi. bu biçimdelikle iş dünyası açık bir lisanla iktisat siyasetlerine karşı olduklarını lisana getirmişlerdi.

Günümüzde de misal durumla karşı karşıyayız. İş dünyasının paydaşları faiz sonucundan ötürü derin kaygı duyduklarını farklı hallerde lisana getirdiler.

Birinci reaksiyon İSO Lideri Erdal Bahçıvan’dan geldi: Merkez Bankası, bugünkü sonucuyla enflasyonu önemsemediğini ve dikkate almadığını ortaya koydu.”



TOBB Lideri Hisarcıklıoğlu:
“Reel kesim huzursuz.”

TÜSİAD Lideri Kaslowski:Üzülerek söylemeliyim ki yaptığımız tercihler kararında, enflasyon görünümünün daha da bozulduğunu ve TL’nin bugün de bir daha paha kaybetmeye devam ettiğini görüyoruz. Tahvil faizleri ve ülke risk priminin yükseldiği bir devirdeyiz. Gerçek kesim olarak birinci muhtaçlığımız öngörülebilirliktir. Öngörülebilirliği ve itimadı artırmadığımız surece ne ülke risk primini düşürebilir ne gerçek kesitin maliyetlerini azaltabilir ne de üretimi destekleyebiliriz.”



İTO Lideri Avdagiç
TCMB’nin 200 baz puanlık faiz indirim sonucu, yatırım ve ticaret yapmak isteyenleri ferahlatma önceliğini ortaya koyuyor. birebir vakitte fiyat istikrarı, faiz ve döviz içindeki hassas bağlantıların gözetilmesi, iş dünyası için ehemmiyet arz ediyor.”



1994’ten ayrışan nokta


İktisatta itimat gereklidir. IMF, Çiller’e olan inanç sorunundan dolayı “önce önlemleri alın daha sonra mutabakat imzalayalım” demişti. Bugün kurumlara itimat 1994 ve 1999 senelerına göre daha zayıftır. Mali Aksiyon nazaranv Gücü (FATF), kara paranın aklanması ve terörizmin finansmanını engellemede eksikleri olduğu için Türkiye’nin daha sıkı izlenmesini gerektiren gri listeye alındığını duyurdu. Listede Yemen, Fas ve Suriye üzere ülkeler var. İtimat verecek yeni kurum ve yapılanmalara muhtaçlık hiç bu kadar acil olmamıştı.



Borsa nasıl reaksiyon verdi?


Olağanda borsa ekonomik idareye olan itimat ile hakikat oranda etkileniyor. Lakin 21 Ekim’deki PPK sonucunda dolar artarken, borsa bu sefer düşmedi. Bu da iş dünyasının/yatırımcının borsa ve ekonomik idaresini ayrıştırdığını gösteriyor. 1994 tıpkı bugün üzere ekonomik münasebete dayanmayan bir krizdi. Fakat biz bu devri bu biçimde olduğu kadar çabuk atlatacak mıyız? Hiç sanmıyorum.

FED Liderinin “enflasyon kalıcı olabilir” uyarısı dikkate alınmalı. Şayet, gelişmiş ülkelerin alacağı hasar çarpan tesiriyle Dünya konjonktürüne bu derece bağlı olan ülkelerin başını yakacak. Biz ise global tehlikeyi görmediğimiz üzere kendi işimizi zorlaştırıyoruz.

Baldız fetvasını tartışan kamuoyumuz varken daha ne kadar batabiliriz merak etmiyor değilim. 50 kuruşun basım maliyeti 66 kuruş olmuş örneğin. bu biçimde 66 kuruş basalım. Bunu da mı ben söyleyeyim yani.

Yağız Kutay Işık

[email protected]

Twitter: @yagizkutayisik

FÖŞ uyardı: İktisat Sert Şoklarla Nakavt Olmak Üzere!

Çetin Ünsalan Yazdı: ‘Safan olsun…’

Dr. Murat Kubilay: En berbatı geride kaldı mı?
 
Üst