YK Yatırım Strateji Notu: Seyirci Oscarları

Semavi

New member
Seyirciler ve görgü şahitleri

Direktöre, oyunculara, kostümlere mükafatlar var lakin örneğin izleyiciye verilen bir Oscar niye yok? En düzgün izleyici Oscarları verilecek olsa jüriyi kim belirler, bu mükafatları hangi kriterlere nazaran verirlerdi diye merak ediyorum. Sonuçta birkaç tip seyirci var. Bir, bizim bildiğimiz yani genelde para verip izleyen pasif yahut amatör diyebileceğimiz seyirci, bir de profesyonel seyirciler. Olağan bunlar olağan seyirci üzere yalnızca izlemek için para almıyor, o denli olsa amatör izleyiciden farkı olmazdı. Profesyonel seyircinin -ki bu eleştirmen, sinema şirketi bakılırsavlileri yahut öbür medya mensupları olabilir- misyonu yalnızca izlemek değil, kritik etmek ve gördüğü yanılgıları da lisana getirmek. Sinemaların gişe muvaffakiyetinin ötesinde, yapımların ve kesimin bekası, bu iki kategorinin de fonksiyonlarını yerine getirmesine bağlı. Yoksa geçen sene Oscarlar alan Güney Kore sineması Parazit’e misal dinamikler oluşup her iki tarafa da ziyan verebilir.

Aslında bir de üçüncü tip diyebileceğimiz bir seyirci kategorisi var. İngilizcesi ‘bystander’ sözünü seyirci diye çeviri ederiz lakin kullanıldığı yere nazaran kimi vakit ‘görgü tanığı’ demek sanırım daha hakikat olur. Bu görgü şahidi da tıpkı sinemanın sonunu neredeyse ezbere bilse bile seyreder lakin bununla birlikte amatör ve profesyonel seyircileri de dikkatle izler.

Kendisine fikri sorulursa görüşlerini aktarır. Geleceğine nitekim kıymet veren topluluklar için genelde en pahalı seyirci

bunlardır. “Yönetim gurularının” alıntı yapmaya bayıldığı ancak kitaplarını hakikaten okuyup okumadıklarına emin olamadığım Peter Drucker, kendisini onurlandırmak isteyenlerin ona ‘guru’ demesine kızar ve kendisini ‘bystander’ olarak tanımlardı. Gerçekten yarı otobiyografi diyebileceğimiz “Adventures of a Bystander” kitabında şu biçimde der: “Görgü şahidi sahnededir ancak aksiyonun bir kesimi değildir. Seyirci bile değildir. Oyunun mukadderatı ve ortasındaki her aktör izleyiciye bağlıdır. halbuki görgü şahidinin reaksiyonunun kendisi haricinde hiç bir tesiri yoktur. Fakat, tiyatrodaki itfaiyeci üzere kanatlarda duran görgü şahidi, ne oyuncunun ne de seyircinin fark etmediği şeyleri görür. Her şeydilk evvel, aktörlerin yahut izleyicilerin gördüğünden farklı görür.. Etraftakiler yansıtır ve bu yansıtma bir aynadan fazlaca bir prizmadır; refraksiyon yapar.”

Riskli varlıklarda 2 zıt trend

Ödül olarak Oscar beklemiyoruz lakin ortada hatırlatmakta yarar var; piyasalarda hem Eylül’deki düşüşü birebir vakitte tabanı ve akabindeki ralliyi hasbelkader güzel yakaladık. Konsensüsün karamsarlığını paylaşmıyoruz, ‘diplere yakınız’ diye söz ettiğimizden bu yana az vakit geçti lakin önemli piyasa hareketleri oldu. Global risk barometresi olarak aldığımız S&P500 tüm vakit içinderın rekor tepesine geldi dayandı. Yaklaşık 2400 hisseden oluşan daha geniş temsili olan NYSE Composite endeksi ise yeni bir rekor kırdı. Alışageldiği üzere yükseliş daha sonrası piyasalarda pek karamsarlık kalmadı ve fiyatlar düşükken pek görmediğimiz optimistlik, fiyatlar yükseldikten daha sonra ortalığa yayılmaya başladı. Bu ortada geçen hafta faizler ve petrol meblağları kısa vadede geriler diye düşünmüştüm. Faizler biraz geriledi lakin petrol gerilemedi. Lakin kısa vade için her ikisinde de gerileme beklentimiz geçerli.

Geçen hafta da belirttiğimiz üzere enteresan bir durumla karşı karşıyayız. Kısa vadeli trade ve orta vadeli trend görüşlerimiz çelişir durumda. Kısa vadede bilhassa gelişmiş ülke borsalarında hayli sert olmayan bir düzeltme mümkünlüğü bizce çok yükseldi. Kısa vadede, bir iki haftalık bir gerileme yani trend aksisi hareket beklemeye devam ediyoruz. Lakin bunun gerçekleşmesi durumunda trend tarafında yine konumlanması için fırsat olarak görürüz.

Emtialarda ralli sürecek mi?

Benzeri bir durum emtialar için de geçerli. Yani emtia ve gelişmiş ülke pay senetleri için trend manasında olumlu olmaya devam ederken kısa vadeli bir düzeltme için şartların oluştuğunu düşünüyorum. Olur ya da olmaz emin olamam fakat en azından beklenen volatilitenin gerçekleşmiş volatiliteye iskontosu bu düzeylerdeyken endekste yeni uzun konum açmak hayli makul gelmiyor bana. Beklediğim düzeltme yahut orta akabinde ise muhtemelen borsa ve emtia gibisi riskli varlıklarda Kasım ortalarına kadar sürecek zikzaklı yükselişin devam etmesini bekliyorum.

Dolar Endeksi’nde tepe geri kaldı

Döviz tarafında doların zirve oluşumu, EUR/USD’nin ise taban oluşumu ortasında olduğunu düşünmeye devam ediyorum. Lakin kısa vadede bunlarda da trend aksisi yani doların bedel kazandığı bir hafta nazaranbiliriz. Bu kısa vadeli yükseliş akabinde ise DXY endeksinin sene sonuna kadar 92 civarlarına gerilemesini bekliyorum.

Piyasalar için görüşlerimizi sık sık ve çok net bir biçimde aktarıyoruz lakin bizim piyasalar için görüşlerimizi de yine özetlemek gerekirse özetleyeyim. Konsensüsün karamsarlığını paylaşmıyoruz, ‘diplere yakınız’ diye tabir etmiştik. Lakin yurt dışı piyasaların gerisinde kalırız diye de ek etmiştik. Bizdeki gelişmeler de bu doğrultuda oldu.

Stagflasyondan evvel reflasyon

Herkes stagflasyon demeye başlamışken öncü bilgiler, modeller ve hissiyatımız bize önümüzde en az iki çeyreklik bir reflasyon rejimi gösteriyor. Bu ortada enflasyonun süreksiz değil, bizim argüman ettiğimiz üzere yapısal olacağını gösteren işaretler de artıyor. Bu bağlamda sıfır karbon amacı ilan eden Çin’in ‘’Enerji güvenliği ulusal güvenliktir’’ demesi, ESG konusunda öncüymüş manzarası veren BlackRock CEO’sunun hidrokarbon şirketleri ve güç maliyetlerine tesirine ait kelamları ve IEA’nin son raporundaki iddialara göz atmak da çok farklı. Üçüncü çeyrek finansal sonuç açıklamalarının da piyasadaki havayı fazla bozmayacağını düşünüyoruz.

Faizlerdeki gerileme bizce süreksiz ve enflasyonun konsensüsün ısrarla vurguladığı ve yanıldığı üzere süreksiz olmadığının anlaşılması ile bu yükseliş öngörülebilir gelecekte devam eder. Görüşümüz doğruysa, bu merkez bankaları üstündeki baskıyı daha da artırır. İktisatların yavaşlamaya başlamasını beklediğimiz 2022 ikinci çeyreğinde faiz artırımlarına zorlayabilir. Ekonomiler yavaşlarken gelen faiz artırımları ise sineması koparır.

“Paranoyak olmanız, takip edilmiyor olduğunuz manasına gelmez.”

Bu periyodun ve fragmanını izlediğimiz gelecek sinemanın ileride yaratacağı tesirleri sezinlemeye başlayan direktör, aktör, kostümcü ve profesyonel seyircinin de yavaş yavaş ağız değiştirmeye başladığını görüyoruz. Ortalarında Summers ve kimi Fed üyeleri üzere kıymetli üretimci, direktörlerin ve profesyonel seyircilerin son açıklamalarına baktığımızda, ‘‘Acaba devranın döndüğünü sezmeye başlayıp, yakın vakitte oluşması olası repütasyon rezaletleri ve türlü skandallardan paçayı sıyırma gayretleri mı bunlar?’’ diye düşünenler olacaktır. yıllarce monetarist iktisat anlatıp M2/GSYH’nın trendden bu kadar üstte bu kadar uzun kalmasının yani para basmanın enflasyon yaratmayacağını düşünmüyor olabilirler miydi? Diyelim hukuk eğitimi almış FED Lideri Jerome Powell bunları bilmiyor, FED’in başka üst seviye yöneticileri de mi bilmiyordu?

Yoksa bir daha her şeyi ‘arz sıkıntısı’ deyip geçmeye mi hazırlanıyorlar? Uygulanan siyasetlerin, iktisat ve demokrasilerin bel kemiği olan orta bölümleri erittiğini, bunun da ekonomileri olağandışı borçluluk uçurumunun eşiğine getireceğini, kutuplaşmadan şikayet edenlerin aslında uyguladıkları siyasetlerin kutuplaşmayı körüklediğini fark eden görgü şahitleri yok muydu? Bunlar riskleri göze alıp, seslerini duyurmaya çalışmadılar mı?

Pekala profesyonel seyircilerin kıymetli kısmı, para alıp izlemek haricinde, ne yaptı? ‘‘Aman ses çıkarmayalım, başımıza iş almayalım, bu sorun ile bizden daha sonrakiler uğraşsın’’ diye mi düşündüler?


Peter Drucker’e trendleri nasıl bu kadar başarılı varsayım ettiği sorulduğunda “pencereden dışarı bakıyorum” dermiş. Drucker sağ olsa ve bugün dışarıda gördüklerini anlatsa tahminen de kendisine akıl hastası teşhisi konurdu. Lakin ne derler bilirsiniz: “Paranoyak olmanız, takip edilmiyor olduğunuz manasına gelmez.”

İzlenenler, izleyenler, izleyenleri izleyenler…

Bilmiyorum lakin tahminen de yazdıklarım yalnızca paranoyak bir beynin hayal gücüdür. Kathryn Bigelow’un The Hurt Locker ile Oscar alıp, Point Break yahut Strange Days sinemalarının almaması daha sonrası Oscarlara inancım de kalmadı. Bana Oscar vermeye kalkan olursa da kabul etmeyeceğimi şimdiden beyan ediyorum.

Ancak heyet bakılırsavi tekliflerine açığım. En güzel replik Oscar’ı olsa ve ben de heyette bulunsam, oyumu Strange Days sinemasındaki “Paranoya, yalnızca gerçekliğin daha ince bir ölçekteki halidir” cümlesine verirdim.

Paranoya, gerçeğin kaba hali mi, ince ölçekteki hali mi öğrenmemiz tahminen de iddia edilendilk evvel olacak. Bağlantıda yaşanan süratli gelişmeler ve toplumsal medyayı denetim etmenin zorluğu niçiniyle bilgiler artık fazlaca daha fazla beşere, epey daha süratli müddette ulaşıyor. Peter Drucker’in bundan yaklaşık 70 yıl evvel General Motors fabrikasında çalışırken fark ettiği, temel gücün bilgide gizli olduğu gerçeğini, diğerleri da biraz gecikmeli de olsa fark edecek noktaya gelebilir.

Gerçeklerin er ya da geç ortaya çıkma üzere bir alışkanlığı olur diyebilir miyiz?

Aslında bunlar bu çağdaş çağın sorunu de değil. Dante tam 700 yıl evvel yazdığı İlahi Komedya’sında haksızlıklara karşı kayıtsız kalanlara yapıtında, cehennemin girişinde mahsur kaldıkları Acheron ırmağı kenarında özel bir yer ayırmıştı.

Bunlar, Dante’ye nazaran iç çeken, ağlayan ve feryat eden, akıl düzgünlüğünü yitirmiş ruhlardır. Virgilius bu niçinle, “Onlardan bahsetmeyelim, bak ve geç” der. Bunlar için artık güzel ve berbat içinde bir seçim yapmak için bile fazlaca geçtir.

Muharrir: Başstratejist Murat Berk

Atilla “FÖŞ” Yeşilada: Borsada hala umudum var

Işık Ökte: BİST MSCI’dan çıkarılabilir mi?

İş Yatırım’dan 3.Çeyrek 2021 Bilanço Varsayımları
 
Üst