YKY Strateji Notu: Ayı Anders

Semavi

New member
Nerede okuduğumu unuttuğum gerçek bir öyküde, traderin biri, nükleer bir atak gerçekleştiğini düşündüğü için elindeki payları panik ortasında satmaya başlar. bir süre daha sonra müdürü gelir ve satışı bırakıp alıma geçmesini ister. Müdürü şaşıran tradere bakıp sakin bir biçimde şöyleki der: “Eğer haklıysan ve nükleer savaş başladıysa aslına bakarsan yaptığın satışın takası gerçekleşmeyecek ve hepimiz yok olacağız. Fakat yanılıyorsan, bu panik düşüşten daha sonra paylar hoş bir reaksiyon yükselişi yaşar.”

Uzun yıllar evvel çalıştığım bir firmada, nispeten karamsar fikirlerimi duyan, Almanca konuşan yabancı bir yöneticimiz bana “Ayılar berbattır, bizim işte daima optimist olacaksın, her vakit boğa olmalısın” demişti. Ayı sayılmam, berbat olduğumu da düşünmüyorum fakat neyi kast ettiğini anlamam uzunca bir vakit alsa da söylemiş olduklerine tam katılmıyorum. Bence bunun doğrusu şu; farklı ve karşıt fikirliler nahoş kabul edilir, yani herkes karamsarken optimist ve konsensüs, iyimserken karamsar olanlara pek tolerans gösterilmez.

Dündilk evvelki günü hatırlayacak kadar dingin ve kuvvetli hafızası olanlar, biroldukça piyasa krizine alım fırsatı dediğimi hatırlayabilir tahminen. Ama benim için “Amma iyimser” deyip ”Yoksa bu işin ortasında bir iş mi var?” diye soranlar da olduğunu muhtemelen pek bilmezler. Piyasanın coştuğu, her insanın bardağın yalnızca dolu kısmına odaklandığı virajlarda ise ‘risklere dikkat çektiğimiz vakit ‘Bu adam daima karamsar, adeta gamlı bir baykuş” dendiğini de bilmeyebilirler. Lakin genel eğilimim ayı kampına biraz yakın olmakla bir arada, yorumlarım mümkün mertebe samimi; hakikaten gördüklerim ve düşündüklerim doğrultusunda. Kriz gerçekleştikten daha sonra çoğunluk karamsar olur ve o konjonktürlerde de isim yapabilirsiniz. Örnek olarak, benim master yaptığım NYU’da kendi halinde bir öğretmen olan Roubini’nin, 2008 kriz daha sonrası krizi bilen “kahin rock yıldızı” statüsüne gelmesini gösterebiliriz. Medyanın ve muhtemelen bizim dalın çoğunluğunun pek bilmediği şey ise, Roubini’nin öngördüğü krizin, gerçekleşenden epey farklı oldu. Hatta kimi açılardan tam aykırısı bir kriz oldu. Roubini, Setser ile birlikte yazdıkları makalelerde ABD dolarına karşı oluşan itimat kaybı sonucunda ABD’de bir ödemeler istikrarı krizi bekliyordu. Ama bunun tam aykırısı oldu, dolar önemli bedel kazandı.

İsmini muhtemelen duymadığınız Günther Anders, Hannah Arendt’in birinci eşi ve Walter Benjamin’in kuzeni olarak “Frankfurt Okulu” etraflarında yetişen lakin ortasında yer almayan kıymetli bir entelektüeldi. Buna karşın, kitaplarının kıymetli bir kısmı ana lisanı olan Almanca haricinde öteki bir lisana çevrilmedi, bu niçinle de geniş çevrelerce pek tanınmadı. Ama Günther Anders’in “Günlükler – Umutsuzsam Bana Ne! Değilmişim Üzere Devam!” isimli kitabı yaklaşık bir sene evvel Türkçe’ye çevrilerek yayımlandı. Jean-Pierre Dupuy’a nazaran yirminci yüzyılın en ihmal edilen Alman filozofu olan Anders kimdi ve niye pek tanınmadı? Bizimle ne alakası var? Açıkçası mevzumuzla nasıl bir ilgisi olduğu konusunda fazlaca emin değilim ancak biraz daha sabrederseniz tahminen bir arada bir yere varırız. Rusya – Ukrayna savaşını düşünürken aklıma “Atomphilosoph” Anders geldi. Kendisi nükleer bombaların yarattığı risklere dikkat çeken birfazlaca eser bıraktı. Kanıları, Ulrich Beck ve Zygmunt Bauman üzere Alman niyet insanlarını etkilediyse de hak ettiği ilgiyi hiç bir vakit görmedi.

1957 yılında yazdığı ve 1961’de bir kitaba dahil edilen makalede şöyleki diyor: “Uyandığınızda birinci niyetiniz: ‘Atom’ olmalı. Güne, sizi çevreleyen şeyin istikrarlı bir dünya olduğu yanılsaması ile başlamayın.” Güne bu biçimde olumlu kanılarla başlamayı tavsiye eden birinin niye meşhur olamadığını sanırım anlamış bulunduk (!) Yani, 3. Dünya Savaşı gerçekleşseydi o da Roubini üzere yıldız olabilirdi lakin kendisine ödül diye verilen varlıkların takasını yapacak kimse kalmamış olabilirdi!

Piyasalarla ilgisine gelince, aslında ayı Anders’i nahoş karamsar bir ayıdan fazla ters görüşlü bir fikir insanı olarak düşünmek bence daha uygun. Şu tabiri inanılmaz hoşuma gitti ve piyasalarda da o kadar geçerli bir bakış açısı ki: “Bir korkak olma ve korkma cüretini göster.” Anlatmaya çalıştığı şey, sanırım benim de vakit zaman hissettiğim şu his ve fikirler: Kimi vakit içinder beşerler önlerindeki risklerin büyüklüğüyle sahiden yüzleşmeye cüret edemedikleri için yahut tehlikelerin gösterilmesinin moral bozukluğuna sebep olacağını düşündükleri için bunları görmezden gelme ve baskılama eğiliminde olabiliyor. Bu, birden fazla vakit uygun niyetli bir eforun eseri yani “iyi diyelim, güzel olsun” alışkanlığı üzere. Anders üzere aksi görüşlüler ise, vakit zaman korkmanın öğrenilmiş çaresizliğe yol açacağından tasa etmediler. Tam karşıtı bu usul bir dehşetin paralize etmekten çok harekete geçme ve tedbir almaya iteceğine inandı. aslına bakarsanız kendisi nükleer savaş konusunda kaçınılmaz kaderciliğine bürünmedi ve bu potansiyel riski gözden kaçırmamanın kıymetli olduğunu ısrarla vurguladı. Onun açıklamasına bakılırsa, “atom çağı” başladığında, insanlığın daima olarak “canavarın karanlık gölgesi altında yaşayacağı” yeni bir dünya ortaya çıktı. Anders’e bakılırsa asıl tehlike, insanların canavardan korkması değil, insanların canavarın kendilerine ziyan vermeyeceğine inanmaları ya da vakit içinde canavarın var olduğunu unutmalarıydı.

Pekala 1957’de bu kanıları ortaya koyan makalenin kitapta yer aldığı 1961 yılında ne oldu? Aslında tam da nahoş ayı Anders’in uyardığı üzere, beşerler dahil birçok canlı çeşidinin sonunu getirebilecek bir olay yaşandı. Soğuk Savaş devrinde, ABD’de Sovyetler Birliği’ne saldırmaya hazır biçimde günün 24 saati havada devriye gezen B-52 bombardıman uçakları vardı. bu biçimde bir uçak, fazlaca kuvvetli iki Mark 39 termonükleer bomba yüklü olarak rutin bir uçuştayken, bir bombası kazara Kuzey Carolina’nın kırsal bölgesinde düştü.

Ben şu an bunu yazabiliyorsam, siz de okuyabiliyorsanız ve payları hala takas eden var ise, bu muhtemelen bu bombaların gereğince yüksek teknoloji eseri olmaması ve manuel, yani insan elinin değmesini gerektiren voltaj anahtarına sahip olması yardımıyladir. Zira 1961 yılında yaşanan bu kazada, bahsi geçen bomba Hiroşima’ya atılanın 250 katı tesirinde 4 megatonluk bir nükleer bomba. Bu bomba insan eli değmeden infilak edecek kadar “yüksek teknolojiye” sahip olsaydı mümkündür ki ABD bunu Sovyet saldırısı sanıp misilleme ve yapılan bu misillemeye Sovyetler misilleme yaparak nükleer savaşa sebep olacaktı. Bu ortada, 2. Dünya Savaşı’nda Hiroşima’ya atılan atom bombasında kullanılan uranyumun aslında teknik kusurlar niçiniyle yüzde 99’unun havaya karıştığı ve bombanın varsayım edilen potansiyel tesirin yalnızca yüzde 1-2 kadar yıkım yarattığını da hesaba katalım. Lakin verimsizlikler de öbür bir epeyce şey üzere ebediyen devam etmez ve kimse merak etmesin nükleer bombalar artık epeyce daha verimli ve etkili!

bir daha 1961 yılında Sovyetler, “Tsar Bomba” lakablı ve 4 bin Hiroşima’ya eş kıymet bir nükleer bomba testini Rus Arktik bölgesinde yaptı. Patlama kararı oluşan mantar bulutunun 10 Everest Dağı boyutunda olduğu söyleniyor. Eric Schlosser’in “Command and Control: Nuclear Weapons, the Damascus Accident, and the Illusion of Safety” isimli kitabında anlattığı tüyler ürpertici örnekleri okuduktan daha sonra insanın kendi soyunu nasıl çabucak hemen yok etmemiş olduğuna hayret ediyorsun. Gerçi kimi tarihçi birtakım epeyce eski yazıların mesela Mahabharata ortasında yer alan Kurukshetra Savaşı’nı anlatan kısımların nükleer savaş anlattığını argüman ediyor.

Bütün bunları niye anlattım? Rusya’dan nükleer bir hücum mı bekliyorum? Küçük minnacık taktiksel bir nükleer bomba kullanılır mı? Hiç sanmıyorum lakin benim ne düşündüğümün pek bir değeri yok. Kaldı ki ben, savaşın bu kadar geniş çaplı hale geleceğini de kestirim edemedim.

bir daha de savaş öncesi var olan stratejik görüşlerimizde değişiklik yok. Geçen hafta söz ettiğimiz daha kısa vadeli taktiksel görüşlerde de çabucak hemen değişiklik yok. Geçen hafta aktardığım vakit ve düzeylerin de gerisindeyim. S&P500’de 4400 düzeyine kadar düşüş oradan reaksiyon olabilir diye yazmıştık. Ben bunu yazarken vadeliler o düzeye neredeyse geldi. Reaksiyon yükselişleri kesinlikle olacaktır piyasalar zigzaglar çizecektir fakat bence trend hala aşağı. İddialarımın gerçek yahut yanlış çıkması başka bir husus lakin benim samimi fikirlerimi yansıtmasını önemsiyorum. ötürüsıyla, riskli varlıklarda, bilhassa de ABD borsa endekslerinde, önümüzdeki 1 -2 ay üzere bir vakit zarfında yüzde 20 civarı düşüş riski benim için sürpriz olmaz demeye de devam ediyorum. Bunun hala güzel bir ayı piyasası rallisi olduğunu düşünüyorum.

Pekala yanılıyorsam ve Rusya minik minik nükleer bomba atarsa; bu misilleme ve kimi kazalar kararı nükleer savaşa sebep olursa ne olacak? Onu epey da başınıza takmayın derim, aslına bakarsan takas yapacak kimseyi bulamayabilirsiniz.

Müellif: Baş Stratejist Murat Berk

Dr. Artunç Kocabalkan – Atilla Yeşilada: Çin üzücü patlayacak lakin hala Bist diyorum

Ak Yatırım: Borsa’da Nisan’ı seven dallar

Gelişen piyasalar 9,8 Milyar dolar sermaye çıkışıyla sarsıldı
 
Üst